De Lokale Inclusie Agenda en het VN-verdrag Handicap: een samenleving voor iedereen

door Jopie Louwe Kooijmans en Thijs Hardick

Inclusie is een belangrijk thema voor gemeenten. Iedereen moet op gelijke voet kunnen deelnemen aan de samenleving, ongeacht beperking, afkomst, leeftijd, gender of geloof. Maar hoe zorg je ervoor dat inclusie niet alleen een mooi woord blijft, maar echt vorm krijgt in beleid en praktijk? Daarvoor is er de Lokale Inclusie Agenda. Wat is dat? Waarom is het belangrijk? En hoe kun je ermee aan de slag? 

Wat is een Lokale Inclusie Agenda?

Sinds Nederland het VN-verdrag Handicap heeft aangenomen, zijn gemeenten verplicht om de rechten van gehandicapte mensen te beschermen en te bevorderen. 

Voor gemeenten betekent dit: fysieke en systemische drempels wegnemen en gelijke kansen bieden aan mensen met een handicap. Dat vraagt om toegankelijkheid en inspraak. Het VN-verdrag Handicap is geen vrijblijvende richtlijn, maar een wettelijke opdracht. Een van de verplichtingen die daaruit voortkomt is de Lokale Inclusie Agenda (LIA).  

Een Lokale Inclusie Agenda is een plan dat de gemeente samen met inwoners met een beperking maakt om de toegankelijkheid en inclusie in de gemeente te verbeteren. Het is een document waarin staat wat de gemeente gaat doen om ervoor te zorgen dat iedereen kan deelnemen aan de samenleving. Gemeenten moeten zorgen dat de LIA gemaakt en uitgevoerd wordt. De LIA hoeft niet op een specifieke datum af te zijn, maar gemeenten moeten er wel mee beginnen. Ze moeten daarbij vanaf het begin inwoners met een beperking betrekken. 

NB: Waar “mensen met een beperking” staat bedoelen we ook mensen met chronische ziekten, naasten en mantelzorgers en vertegenwoordigende lokale organisaties zoals een gehandicaptenplatform (dus niet een Adviesraad Sociaal Domein). 

De agenda bevat doelen, acties en afspraken. Het is geen los document, maar sluit aan bij andere beleidsterreinen zoals werk, onderwijs, wonen, zorg, sport en cultuur. Inclusie raakt namelijk alles. 

Waarom is een Lokale Inclusie Agenda belangrijk?

Een inclusieve, toegankelijke samenleving is een sterke samenleving. Als iedereen op gelijke voet kan deelnemen aan de samenleving, voelen mensen zich gezien en gewaardeerd. Dat zorgt voor meer vertrouwen, minder uitsluiting en een betere leefomgeving. 

Voor gemeenten is het belangrijk om inclusie niet alleen te benoemen, maar ook te organiseren. Een Lokale Inclusie Agenda helpt om: 

• Het VN-verdrag Handicap lokaal uit te voeren 
• Duidelijke doelen te stellen: Wat wil de gemeente bereiken en voor wie? 
• Samenhang te creëren: Hoe sluiten verschillende beleidsvelden op elkaar aan? 
• Verantwoordelijkheid te nemen: Wie doet wat en wanneer? 
• Samen te werken: Met inwoners, ervaringsdeskundigen en organisaties 
• Resultaten te meten: Wat werkt en wat kan beter? 

Hoe maak je als gemeente een Lokale Inclusie Agenda?

Het opstellen van een LIA vraagt om een zorgvuldige aanpak. Je doet het niet alleen zelf als gemeente, maar vanaf de start mét inwoners met een handicap. Hieronder vind je een stappenplan dat je als beleidsmedewerker kunt volgen.

1. Verzamel mensen met een beperking voor een gezamenlijke start

Gebruik je contacten binnen de gemeente om gericht een team samen te stellen van inwoners met een beperking. Als er een gehandicaptenplatform is dan scheelt dat al veel werk. Vraag bij collega’s, maatschappelijke organisaties en een Adviesraad Sociaal Domein of zij inwoners in hun netwerk hebben om te betrekken bij de LIA. Denk daarbij ook aan neurodivergente mensen, mensen met een chronische ziekte of psychische kwetsbaarheid, ouders van kinderen met een ernstige (meervoudige) beperking, naasten en/of mantelzorgers. Let erop dat de groep divers is in leeftijd, geslacht, afkomst en achtergrond. 

De volgende stappen maak je samen met dit team, want aan de basis van de LIA staat dit principe: Niets Over Ons Zonder Ons. 

2. Start met een analyse

Breng de huidige situatie in kaart. Hebben we iedereen in beeld? Kennen we alle hulpvragen? Waar zitten knelpunten voor gehandicapte mensen? Bijvoorbeeld fysieke toegankelijkheid, begrijpelijke informatie, digitale drempels, of uitsluiting op de arbeidsmarkt. 

Gebruik ervaringsdeskundigen, cijfers, rapporten en signalen uit de praktijk.  

3. Bepaal de visie

Wat betekent inclusie voor jouw gemeente? Bedenk een duidelijke visie die past bij de lokale context én het VN-verdrag Handicap. Deze visie vormt de basis voor alle keuzes die je maakt. 

Voorbeeld: “In onze gemeente moet iedereen zich welkom en veilig voelen, en de kans krijgen om op gelijke voet deel te nemen aan de samenleving”.  

4. Stel doelen en thema’s vast

Kies thema’s die belangrijk zijn in jouw gemeente en aansluiten bij het VN-verdrag Handicap. Bijvoorbeeld: 

• Toegankelijkheid van openbare ruimte en gebouwen
• Vervoer en mobiliteit
• Inclusief onderwijs
• Werk en inkomen
• Digitale toegankelijkheid
• Sociale veiligheid
• Participatie en inspraak 

Formuleer per thema concrete doelen. Bijvoorbeeld: “In 2026 zijn alle gemeentelijke websites toegankelijk volgens de wettelijk verplichte WCAG-richtlijnen.” 

5. Maak een actieplan

Bij elk doel hoort een actie. Wie voert het uit? Wanneer? Wat is er nodig? Maak het zo concreet mogelijk. 
Bijvoorbeeld: 

• Trainingen voor medewerkers 
• Aanpassen van beleid 
• Opzetten van een klankbordgroep of platform van mensen met een beperking 

Zorg ook voor een goede verdeling van verantwoordelijkheden en eigenaarschap. Inclusie is niet alleen een taak van het sociaal domein, maar van de hele gemeentelijke organisatie. 

6. Zorg voor monitoring en evaluatie

Meet regelmatig of de acties effect hebben. Gebruik daarvoor indicatoren, vragenlijsten, gesprekken en ervaringsverhalen. Evalueer jaarlijks en pas de agenda aan waar nodig. 

Maak de resultaten zichtbaar. Dat helpt om draagvlak te behouden en successen te vieren. 

Betrek iedereen bij de Lokale Inclusie Agenda

Een LIA maak je niet alleen. Betrek inwoners, ervaringsdeskundigen, maatschappelijke organisaties, ondernemers en collega’s uit andere afdelingen. Organiseer bijeenkomsten, werk samen aan oplossingen en luister goed naar wat mensen nodig hebben. 

Het VN-verdrag Handicap vraagt om actieve betrokkenheid van inwoners met een beperking. Hun stem moet niet alleen gehoord worden, maar ook invloed hebben op beleid. 

Inclusie is geen eindpunt, maar een proces. Het vraagt om aandacht, inzet en samenwerking. Met een Lokale Inclusie Agenda zet je een belangrijke stap richting een gemeente waarin iedereen telt. 

Voor meer informatie, lees ook de Handreiking Lokale Inclusie Agenda van de VNG. 

Behoefte aan persoonlijk advies of een maatwerktraining over het opstellen van een Lokale Inclusie Agenda of het betrekken van ervaringsdeskundigen? Neem contact op.