Wat is validisme?

Vier mensen van kleur met een beperking zitten samen aan tafel tijdens een vergadering. Een zwarte vrouw zit op een bank en spreekt met een neutrale gezichtsuitdrukking. De drie anderen luisteren: een Zuid-Aziatisch persoon in een rolstoel maakt aantekeningen, een zwarte non-binaire persoon zit in een stoel met een tablet en een wandelstok, en een andere zwarte non-binaire persoon staat met een clipboard in de hand. Als illustratie bij het artikel over validisme.

Door Xan Koster en Jopie Louwe Kooijmans.

Word je vanwege je beperking buitengesloten?
Kun je bijvoorbeeld ergens niet naar binnen omdat je een rolstoel hebt en er is geen lift?
Of heb je te maken met stigma en vooroordelen omdat je een beperking hebt?
Dat zijn allemaal voorbeelden van validisme.   

Validisme wordt vaak omschreven als discriminatie van mensen met een beperking of psychische kwetsbaarheid.
Maar eigenlijk betekent het meer dan dat.
Het is een systeem dat sommige mensen als waardevoller ziet dan anderen, alleen vanwege hun lichaam of geest. 
In deze blog lees je wat dat betekent.

Waar komt het woord validisme vandaan?

In 1988 vertaalde Yvette den Brok-Rouwendal het Engelse woord ‘ableism’ naar het Nederlandse woord ‘validisme’.
De term is genoemd naar de oudere woorden invalide en mindervalide.
Sommige mensen gebruiken deze woorden nog steeds voor mensen met een beperking, maar ze zijn achterhaald.

  • Invalide betekent “ongeldig” of “zonder waarde”. 
  • Mindervalide betekent “minder geldig” of “met minder waarde”. 

Doordat mensen met een handicap lange tijd invaliden werden genoemd, kreeg het woord valide een tweede betekenis.
Het idee dat hoe je lichaam of hoofd werkt, invloed heeft op je waarde.
Dit idee is ontstaan vanuit racisme.
Door racisme bestaat het idee dat je huidskleur ook invloed zou hebben op je waarde.

Heb je een beperking en werkt je lichaam of hoofd anders dan wat we ‘waardevol’ of ‘normaal’ vinden?
Dan kun je te maken krijgen met discriminatie, stigma, en ontoegankelijkheid.  

Dat betekent natuurlijk niet dat mensen met een handicap minder waardevol zijn.
Iedereen is evenveel waard.
Iedereen zou het recht moeten hebben om deel te nemen aan de samenleving.
Maar omdat validisme bestaat, is dit helaas nog niet het geval. 

Validisme en andere vormen van ongelijkheid

Validisme gebeurt vaak tegelijk met andere vormen van ongelijkheid, zoals racisme of armoede. 
Je kan ze niet altijd goed van elkaar scheiden.
Twee voorbeelden: 

  • Zwarte mensen worden weggezet als minderwaardig en minder intelligent, ook als ze geen beperking hebben.
    Dit is een vorm van racisme die validisme sterker maakt. 
  • Tot de jaren 70 werd homoseksualiteit gezien als een mentaal probleem.
    Dit laat zien dat ideeën over wie ‘normaal’ en ‘waardevol’ is kunnen veranderen met de tijd. 

Soms kan een andere vorm van ongelijkheid ook zorgen voor validisme.
Bijvoorbeeld: 

  1. Mensen van kleur krijgen minder goede zorg door racisme. 
  2. Daarom herkennen dokters sommige ziektes niet goed bij hen, zoals huidkanker.
  3. Hierdoor zijn ze vaker langdurig ziek en ervaren ze validisme. 

Validisme is dus niet alleen een probleem voor mensen met een handicap, maar ook voor iedereen die niet past in wat we ‘normaal’ vinden.
Daarom hebben we een rechtvaardige samenleving nodig waarin iedereen gelijk is. 

Validisme en het VN-verdrag Handicap

Nederland ondertekende in 2016 het VN-verdrag Handicap.
Dit verdrag moet ervoor zorgen dat validisme minder wordt en dat gehandicapte mensen minder drempels ervaren in de samenleving.

Overheden, bedrijven en organisaties moeten zich hieraan houden en zorgen voor toegankelijkheid. 

Het kost tijd om het VN-verdrag Handicap in te voeren.
Wetten en regels die voor validisme zorgen moeten veranderen, en dat duurt jaren.  

Daarom worden mensen met een beperking nog steeds te weinig betrokken bij beslissingen, en ze hebben minder toegang tot werk en onderwijs.
Ze kunnen niet altijd meedoen met de samenleving zoals mensen zonder beperking dat kunnen. 

Om een inclusieve wereld te maken, moeten we verder gaan dan wetten en regels.
Echte inclusie vraagt om veel verandering.  

Wat is nodig?  

  • Toegankelijke gebouwen, diensten en informatie voor iedereen. 
  • Mensen met een handicap een stem geven bij beslissingen.
  • Mensen moeten leren wat validisme is en hoe je het herkent. Dan komt validisme minder voor. 

Het VN-verdrag Handicap geeft een duidelijke richting, maar echte verandering vraagt om actie.
Een inclusieve samenleving is mogelijk, maar het is aan ons allemaal om hieraan bij te dragen. 

Lees meer over hoe je validisme kunt voorkomen in onze andere blog:
Hoe voorkom je validisme? 6 praktische tips

Bronnen