Hoe voorkom je validisme? 6 praktische tips

Vrouwelijke studenten zitten aan een tafel terwijl een docent uitleg geeft. Een van de studenten zit in een rolstoel.

Door Xan Koster en Jopie Louwe Kooijmans

Mensen met een beperking hebben vaak te maken met vooroordelen, uitsluiting of slechte behandeling.
Dat noemen we validisme.
Validisme zorgt ervoor dat mensen met een handicap veel meer last hebben van hun beperking.
Niet alleen omdat ze een handicap hebben, maar ook omdat hun omgeving hen beperkt.

Hoe voorkom je validisme?
In dit artikel lees je 6 tips.

1. Praat met mensen met een handicap

Uit onderzoek van Movisie blijkt dat veel mensen bang zijn of niet goed weten hoe ze met mensen met een beperking moeten omgaan.
Dat komt omdat ze elkaar vaak niet ontmoeten.
Veel gehandicapte mensen gaan bijvoorbeeld naar speciale scholen of werkplekken.
Daardoor blijft de afstand groot.

Wil je validisme tegengaan?
Probeer die afstand kleiner te maken.
Praat niet alleen over mensen met een beperking, maar vooral met hen.
Nodig bijvoorbeeld iemand uit met ervaringskennis.
Die persoon kan vertellen hoe het is om te leven met een handicap.
Zo leren anderen van echte verhalen.

Een ontmoeting in een fijne en open sfeer helpt om minder bang te zijn.
Mensen krijgen meer begrip en kunnen zich beter inleven.
Daardoor verdwijnen vooroordelen.

2. Organiseer een toegankelijkheidstoer

Wil je mensen bewust maken van (on)toegankelijkheid?
Dat kun je doen met een toegankelijkheidstoer.
Dan ga je samen met iemand met een handicap op pad.
Samen ga je dan in gesprek over toegankelijkheid.

Het doel van de toegankelijkheidstoer is om je te laten ervaren hoe beperkend ontoegankelijkheid is.
De toegankelijkheidstoer is niet bedoeld om je te laten ervaren hoe het is om een beperking te hebben.
Dat kun je niet leren in één dag.

Sommige organisaties gebruiken een rolstoeltoer of een speciale bril om te ervaren hoe het is om een beperking te hebben.
Dat noemen we een ervaringsparcours.
Het lijkt leerzaam, maar het werkt vaak niet goed, blijkt uit onderzoek.

Waarom niet?

Het laat vooral zien wat mensen niet kunnen.
Het laat niet zien hoe mensen met een beperking zich aanpassen en oplossingen vinden.
Het vergroot het medelijden of ongemak bij mensen zonder beperking.

Luisteren naar de échte ervaringen van gehandicapte mensen werkt beter en is respectvoller.

3. Maak duidelijke regels tegen discriminatie

Als duidelijk is dat discriminatie niet oké is, dan gebeurt het ook minder vaak.
Bedrijven en instellingen kunnen dat laten zien met duidelijke regels en goed beleid.
Zo wordt discriminatie niet normaal.

Bijvoorbeeld:

Laat in je organisatie zien dat iedereen welkom is.
Besteed aandacht aan diversiteit.
Leg in regels en beleid vast dat mensen met een handicap kansen krijgen.

Als het duidelijk is én het ondersteund wordt door regels, dan maak je pas echt verschil.

4. Zorg voor goede representatie in de media

Misschien ontmoet je in je dagelijks leven weinig mensen met een beperking.
Dan helpen tv, films of documentaires om meer kennis over een beperking te hebben.
Onderzoek laat zien: hoe vaker je gehandicapte mensen ziet op tv, hoe positiever je over ze denkt.

Maar let op:

Het beeld moet realistisch zijn, niet overdreven zielig.
De beperking hoeft niet het hele verhaal te zijn.
Laat iemand met een handicap gewoon een rol spelen, zoals iedereen.

Zo leren kijkers dat mensen met een beperking erbij horen, net als iedereen.

5. Maak gebouwen en plekken toegankelijk

Volgens het VN-verdrag Handicap heeft iedereen recht op toegang tot gebouwen, informatie en voorzieningen.
Toch zijn veel plekken nog slecht toegankelijk.
Denk aan hoge trappen, smalle ingangen of geen lift.
Of informatie die niet begrijpelijk is.

Als iemand in een rolstoel niet binnenkomt, is dat geen klein probleem.
Het is een vorm van uitsluiting. Toegankelijkheid is een basisrecht.

Daarom is het belangrijk om:

Bij het ontwerp van gebouwen te denken aan iedereen;
Gehandicapte mensen bij het ontwerp van gebouwen te betrekken;
Universeel ontwerp te gebruiken. Dat betekent: dat iedereen er zonder drempels gebruik van kan maken.

Een toegankelijke omgeving verkleint ook de afstand tussen mensen.
Je komt elkaar sneller tegen, en dat maakt de samenleving sterker.
Wil je meer weten over toegankelijk bouwen? Kijk op toegankelijkbouwen.nl.

6. Let op dubbele discriminatie

Validisme gaat vaak samen met andere vormen van ongelijkheid, zoals racisme.