De zes principes van het VN-verdrag Handicap: het sociaal model
door Jopie Louwe Kooijmans
Het VN-verdrag Handicap is gebaseerd op zes belangrijke principes.
Eén van die principes is het sociaal model van handicap. Wat houdt het precies in?
Wat is het sociaal model?
Het sociaal model is een manier van kijken naar handicap en denken over handicap.
Veel mensen denken dat een beperking vooral een probleem is van de persoon met de beperking zelf. Volgens die manier van denken kan je dat probleem oplossen met medische hulp, of door je aan te passen aan de omgeving.
Als dat niet gaat, kunnen mensen met een beperking het beste naar gesloten of afgezonderde instellingen gaan. Zoals het speciaal onderwijs of een zorginstelling.
Die manier van denken noemen we het medisch model.
In onze samenleving kijken we meestal naar handicap volgens het medisch model.
Het sociaal model kijkt hier anders naar.
Volgens het sociaal model ontstaat een handicap niet alleen door een lichamelijke, verstandelijke of zintuiglijke beperking. Mensen worden vooral beperkt door de ontoegankelijkheid van de samenleving.
Het probleem is dus niet dat iemand een beperking heeft, maar dat de samenleving niet toegankelijk is.
Vaak zien mensen vooral wat iemand met een beperking niet kan.
Maar het is beter om je af te vragen: “Hoe kunnen we de samenleving toegankelijk maken, zodat iedereen kan bijdragen en deelnemen aan de samenleving?”
Wat is het verschil tussen een beperking en een handicap?
Om het sociaal model beter te kunnen uitleggen, moeten we het hebben over de woorden ‘beperking’ en ‘handicap’.
Ze worden vaak door elkaar heen gebruikt, maar ze betekenen niet precies hetzelfde.
Een beperking is iets dat bij een persoon hoort.
Bijvoorbeeld een lichamelijke, verstandelijke, zintuiglijke of psychische beperking.
Een handicap ontstaat wanneer iemand door ontoegankelijkheid niet goed kan deelnemen aan de samenleving.
Bijvoorbeeld:
- Iemand die moeite heeft met lopen en een rolstoel gebruikt, heeft een beperking.
- Heeft een gebouw alleen een trap en is het ontoegankelijk is voor mensen met een rolstoel?
Dan ontstaat er een handicap.
- Heeft dat gebouw een lift of hellingbaan? Dan kan die persoon vaak gewoon naar binnen.
Dan is er dus geen handicap. Maar de persoon heeft nog wel een beperking.
Volgens het sociaal model ontstaat een handicap niet alleen door een beperking.
De handicap ontstaat vooral doordat de omgeving niet toegankelijk is.
Het is dus aan de samenleving en de overheid om te zorgen dat de samenleving toegankelijk is.
Zo zijn mensen met een beperking minder gehandicapt.
In een toegankelijke maatschappij kunnen veel meer mensen een fijn leven leiden.
Iedereen heeft baat bij denken vanuit het sociaal model
Veel andere groepen hebben er ook voordeel van als we meer gaan denken en handelen volgens het sociaal model. Toegankelijkheid maakt het leven voor veel mensen makkelijker.
Bijvoorbeeld:
- Ouders met kinderwagens gebruiken veel dezelfde voorzieningen als mensen met een beperking.
- Als je iets in begrijpelijke taal schrijft, is de boodschap duidelijker voor iedereen.
- Ondertiteling helpt ook mensen die een video bekijken zonder geluid.
Bijvoorbeeld in de stiltecoupé van de trein.
Het mensenrechtenmodel
Het mensenrechtenmodel gaat uit van het sociaal model, en voegt toe dat toegankelijkheid een mensenrecht is. Ontoegankelijkheid is discriminatie. Mensen met een handicap moeten zelf keuzes kunnen maken, deelnemen in de samenleving en gelijk behandeld worden.
Het mensenrechtenmodel kijkt niet alleen naar toegankelijkheid, maar ook naar waardigheid, gelijkheid en zelfbeschikking. Iedereen heeft het recht om erbij te horen en een volwaardig leven te leiden. Daarom moeten overheden, organisaties en de samenleving ervoor zorgen dat deze rechten worden gerespecteerd en beschermd.
Drempels wegnemen
Het sociaal model laat zien dat mensen niet alleen worden beperkt door hun beperking, maar vooral door ontoegankelijkheid in de samenleving.
Daarom is het belangrijk dat gebouwen, informatie, vervoer, onderwijs en werk voor iedereen toegankelijk zijn.
Het VN-verdrag Handicap vraagt ons om anders te kijken: niet naar wat iemand niet kan, maar naar wat nodig is om deel te nemen aan de samenleving.
Als we drempels wegnemen en luisteren naar gehandicapte mensen, bouwen we samen aan een samenleving waarin iedereen welkom is, eigen keuzes kan maken en gelijke kansen krijgt.
Dat is niet alleen goed voor mensen met een beperking, maar voor ons allemaal.